തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രംThirunelli Maha Vishnu Temple

വടക്കൻ വയനാട്ടിൽ കർണ്ണാടക അതിർത്തിക്കടുത്ത്, ബ്രഹ്മഗിരി മലനിരകളുടെ താഴ്‌വരയിലെ ശാന്തമായ വനപ്രദേശത്താണ് തിരുനെല്ലി. കാടും മുളങ്കൂട്ടങ്ങളും കടന്നുള്ള വഴിയുടെ ഒടുവിൽ, ചുറ്റും മലകൾക്കിടയിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പുരാതനമായ കരിങ്കൽ ക്ഷേത്രം കാണാം. ‘ദക്ഷിണ കാശി’ എന്നാണ് ഭക്തർ ഈ ക്ഷേത്രത്തെ വിളിക്കുന്നത്.

മരിച്ചുപോയ മാതാപിതാക്കൾക്കും പിതൃക്കൾക്കും വേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനാണ് ഏറെപ്പേരും ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള പാപനാശിനി എന്ന തെളിനീർ അരുവിയിൽ പുരോഹിതന്റെ സഹായത്തോടെ ബലിയിട്ട്, കുളിച്ച്, തിരികെ വന്ന് ഭഗവാനെ ദർശിക്കുന്നു. ആരാധനയോടൊപ്പം ഓർമ്മകളുടെയും ഇടമാണിത്; ഇവിടത്തെ നിശ്ശബ്ദത പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഏറെക്കാലം നിൽക്കും.

Thirunelli sits in a quiet forest valley below the Brahmagiri hills, close to the Karnataka border in north Wayanad. The road in winds through forest and bamboo, and the old granite shrine of Maha Vishnu appears suddenly among green slopes, with hills on every side. Pilgrims often call it the Kashi of the South.

Most people come here for one reason: to perform rites for their departed parents and ancestors. Families walk down to the Papanasini, a clear mountain stream about a kilometre from the temple, offer bali with a priest's help, bathe, and then climb back for darshan of the Lord. It is a place of remembrance as much as of worship, and many visitors find its stillness unforgettable.

ഹംസവാഹനത്തിൽ ഭൂമി ചുറ്റിസഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്ന ബ്രഹ്മാവ് ഈ താഴ്‌വരയിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഇറങ്ങിയെന്നും, ഒരു നെല്ലിമരത്തിൽ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം കണ്ടെത്തിയെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. വൈകുണ്ഠത്തിൽ തന്നെ എത്തിയതുപോലെ തോന്നിയ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ ഭഗവാനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അങ്ങനെ സ്ഥലത്തിന് ‘തിരുനെല്ലി’ എന്ന പേരുണ്ടായി. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം സമീപത്തെ അരുവിക്ക് പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയാനുള്ള ശക്തി ഭഗവാൻ നൽകിയെന്നും അതാണ് ‘പാപനാശിനി’ എന്നും ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇന്നും രാത്രിയുടെ യാമങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മാവ് പൂജയ്ക്കെത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം; അതിനാൽ രാത്രി നട അടയ്ക്കുമ്പോൾ പൂജാദ്രവ്യങ്ങൾ ഒരുക്കിവെച്ചാണ് ശാന്തിക്കാരൻ മടങ്ങുന്നത്.

പിതൃകർമ്മങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളുമുണ്ട്: പരശുരാമൻ പിതാവിന്റെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ഇവിടെ ചെയ്ത് പാപനാശിനിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തുവെന്നും, ശ്രീരാമനും ഇവിടെ പിതൃകർമ്മം നടത്തിയെന്നും പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള പഞ്ചതീർത്ഥം എന്ന കുളത്തിലെ ഒരു പാറയെ വിഷ്ണുപാദമായി ഭക്തർ വണങ്ങുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കൃത്യമായ പഴക്കം അറിയില്ലെങ്കിലും അത് ഏറെ പുരാതനമാണെന്ന് വ്യക്തം. ചേര രാജാവായ ഭാസ്കര രവിവർമ്മയുടെ കാലത്തെ (ഏകദേശം പത്ത്–പതിനൊന്ന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ) ചെപ്പേടുകൾ ഇവിടെനിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; ആദ്യകാല മലയാള സാഹിത്യത്തിലും തിരുനെല്ലിയെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടോളം ഇതൊരു പ്രധാന പട്ടണവും തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രവുമായിരുന്നുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ കിണറില്ല; മലഞ്ചെരുവിലെ ഉറവയിൽ നിന്ന് കരിങ്കൽപ്പാളികൾ കൊണ്ടുള്ള നീണ്ട ചാലിലൂടെയാണ് ഇന്നും വെള്ളമെത്തുന്നത്. വടക്കൻ മലബാറിലെ ഒരു രാജകുമാരി ആദ്യം മുളകൊണ്ടും പിന്നീട് കല്ലുകൊണ്ടും ഈ ചാൽ പണിയിച്ചുവെന്നാണ് നാട്ടുപാരമ്പര്യം. ഒരു വശത്ത് പണി തീരാത്ത ഒരു കരിങ്കൽ വിളക്കുമാടവുമുണ്ട്; നാട്ടുരാജാവിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ കുടക് രാജാവ് തുടങ്ങിയതിനാൽ പണി നിർത്തിവെച്ചുവെന്നാണ് കഥ. ഇന്ന് മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന് കീഴിലുള്ള തിരുനെല്ലി ദേവസ്വമാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്.

The story goes that Brahma, travelling across the earth on his swan, was drawn to this valley and found an image of Vishnu resting in an amla (nelli) tree. Feeling that he had reached Vaikuntha itself, he installed the Lord here; the place became Thirunelli, the 'holy amla'. Devotees believe that at Brahma's request Vishnu made the stream nearby able to wash away sins – hence the name Papanasini. It is also told that Brahma still comes to worship in the dark hours, and so the priest leaves things ready for pooja when he closes the shrine at night.

Other legends tie the place to ancestral rites: Parasurama is said to have performed the last rites for his father here and bathed in Papanasini, and some traditions say Sri Rama did the same. Near the temple is the Panchatheertham pond, with a rock in it that pilgrims honour as Vishnu's footprint.

The temple's real age is not known, but it is clearly very old. Copper-plate inscriptions from the time of the Chera king Bhaskara Ravi Varma (around the 10th–11th century) have been found here, the place is mentioned in early Malayalam literature, and Thirunelli seems to have been a busy town and pilgrim centre until about the 16th century. The shrine has no well: water still reaches it through a long channel of granite slabs from a hillside spring. Local tradition says a princess of north Malabar had it built, first in bamboo and later in stone. On one side stands an unfinished granite corridor; the story is that a Coorg ruler began it without the consent of the local king and the work was stopped. Today the temple is looked after by the Thirunelli Devaswom under the Malabar Devaswom Board.